Jak obliczyć emeryturę z ZUS i III filaru?

Wysokość emerytury z ZUS-u zależy od wielu czynników. Istotny jest staż pracy zawodowej, a także wysokość odprowadzanych składek. Duże znaczenie ma również wiek przejścia na emeryturę oraz tzw. średnia dalszego trwania życia. Dla wielu seniorów temat przyszłej emerytury i jej wysokości jest tematem dość skomplikowanym. Z tego powodu warto wiedzieć, jak samodzielnie obliczyć swoje przyszłe świadczenie emerytalne.

System emerytalny w Polsce reguluje głównie ustawa z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustala ona warunki nabywania prawa do emerytury z ZUS-u, wyjaśnia sposób ich obliczania, a także zasady waloryzacji świadczeń.

Czego dowiesz się z tego artykułu?

• Jak działa system emerytalny w Polsce?
• Jak prognozowana wysokość emerytury?
• Od czego zależy wysokość emerytury z ZUS-u?
• Jak działa kalkulator emerytalny ZUS-u?
• Jak obliczyć emeryturę z III filaru?

Szczegóły systemu emerytalnego w Polsce - przegląd

Od 1 stycznia 2009 roku rozpoczęto wypłatę emerytur z nowego systemu emerytalnego, który opiera się na zasadzie zdefiniowanych składek. Oznacza to, że wysokość świadczenia emerytalnego uzależniona jest od kwoty składek wpłaconych przez ubezpieczonego. W nowym systemie emerytura jest finansowana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wypłacana przez ZUS (Zakład Ubezpieczeń Społecznych).

W 2017 roku przywrócono poprzedni wiek emerytalny - dla kobiet 60 lat, dla mężczyzn 65 lat. Celem takiego działania było umożliwienie każdemu ubezpieczonemu podjęcia samodzielnej decyzji o momencie zakończenia aktywności zawodowej. Ustawa określa minimalny wiek emerytalny, kiedy ubezpieczony może skorzystać z prawa do emerytury.

Decyzja o przejściu na emeryturę zależy o indywidualnej sytuacji ubezpieczonego i powinna uwzględniać m.in.:

• oczekiwania co do wysokości otrzymywanej w przyszłości emerytury z ZUS;
• ocenę stanu zdrowia;
• ogólną sytuację i indywidualną pozycję na rynku pracy;
• plany dotyczące długości odpoczynku po zakończeniu aktywności zawodowej.

Czytaj także: Czy do Twojej emerytury może dokładać się państwo?

Jak wygląda obliczanie emerytury z ZUS-u?

Przy ustalaniu wysokości emerytury dla osób urodzonych po 1948 roku ZUS bierze pod uwagę podstawę obliczenia świadczenia oraz średnią tzw. dalszego życia. Uzyskana suma jest ilorazem dwóch składników.

Pierwszym czynnikiem uwzględnianym przy szacowaniu wysokości przyszłej emerytury z ZUS-u jest podstawa jej obliczenia. Składa się ona z następujących elementów:

• zwaloryzowany kapitał początkowy - w przypadku osób fizycznych, których obejmowało ubezpieczenie społeczne przed 1 stycznia 1999 rokiem;
• zwaloryzowane składki na ubezpieczenie emerytalne - zapisane na koncie ZUS po 1998 roku do miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego ZUS będzie wypłacać emeryturę ubezpieczonemu;
• zwaloryzowane środki zapisane na subkoncie w ZUS - tylko w przypadku, gdy ubezpieczony jest członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego (OFE) wraz ze środkami przeniesionym na subkonto OFE.

Dla osób, które podlegały ubezpieczeniom społecznym przed 1999 rokiem i nie były objęte ubezpieczeniami emerytalnymi oraz rentowymi po 1998 roku, w celu ustalenie podstawy emerytury określa się kapitał początkowy.

Czytaj także: Ponowne przeliczenie emerytury ZUS - jak działa w praktyce?

Co oznacza "kapitał początkowy" i "średnia dalszego trwania życia"?

Do obliczenia wysokości emerytury z ZUS-u trzeba znać tzw. kapitał początkowy. Przed reformą emerytalną w 1999 roku składki emerytalne nie były odkładane na indywidualne konta ubezpieczonych. Aby lata przed reformą liczyły się do emerytury, trzeba było przeliczyć kapitał początkowy za pomocą specjalnego algorytmu, który uwzględniał liczbę przepracowanych przez seniora lat, a nie wysokość jego wynagrodzenia. Wyliczona w ten sposób suma została dodana do indywidualnego konta ubezpieczonego.

Dalszy przyrost oszczędności emerytalnych zależy już od tego, ile zarabia ubezpieczony i jak wysokie składki opłaca do ZUS-u - samodzielnie w przypadku, gdy jest przedsiębiorcą lub wraz z pracodawcą, gdy jest osobą zatrudnioną na umowę o pracę.

Średnia dalszego trwania życia to czynnik, który przewiduje liczbę miesięcy, przez które ZUS zamierza wypłacać emerytowi potencjalne świadczenie emerytalne. Tablice średniego dalszego trwania życia ogłaszane są co roku w formie komunikatu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim. Dane te stanowią podstawę wyliczania emerytur na wnioski zgłoszone w okresie od 1 kwietnia do 31 marca kolejnego roku.

Przy ustalaniu średniego dalszego trwania życia brany jest pod uwagę wiek emeryta na dzień zgłoszenie wniosku, jeśli został on złożony w kolejnych miesiącach po miesiącu, w którym senior osiągnął wiek emerytalny.

Jak obliczyć emeryturę, wykorzystując kalkulator emerytalny ZUS-u?

Zanim senior złoży wniosek o świadczenie emerytalne z ZUS-u, może samodzielnie sprawdzić wysokość przysługującej mu emerytury z ZUS-u, wykorzystując kalkulator emerytalny. Takie narzędzie jest dostępne na stronie ZUS-u i przy wyliczaniu emerytury bierze pod uwagę obecne zarobki ubezpieczonego, liczbę przepracowanych przez niego lat oraz czas, jaki pozostał mu do emerytury.

Zważywszy na fakt, że do osiągnięcia wieku emerytalnego zarobki ubezpieczonego mogą ulec zmianie, w wyliczeniu emerytury brane są pod uwagę różne zmienne dane jak:

• aktualna informacja o indywidualnym stanie konta ubezpieczonego w ZUS za dany rok;
• płeć ubezpieczonego;
• miesiąc i rok urodzenia;
• kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego;
• zwaloryzowana kwota składek;
• zwaloryzowana kwota ogółem na subkoncie;
• kwota składek za 12 miesięcy kalendarzowych;
• zadeklarowany wiek przejścia na emeryturę;
• rok rozpoczęcia lub wznowienia pracy zawodowej;
• miesięczne aktualne wynagrodzenie brutto;
• deklaracja dotycząca członkostwa w OFE (Otwarty Fundusz Emerytalny) lub posiadania subkonta w ZUS;
• procent przeciętnego wynagrodzenia w przyszłości.

Kalkulator ZUS oblicza emeryturę, jaką potencjalnie może otrzymać ubezpieczony, jednocześnie wskazuje stan konta lub subkonta w ZUS-ie w momencie przejścia na emeryturę z uwzględnieniem waloryzacji. Prognozowana przez kalkulator wysokość emerytury to kwota brutto, co oznacza, że od niej będzie potrącony podatek dochodowy od osób fizycznych oraz odliczona składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Jakie czynniki decydują o wysokości emerytury?

Nawet przy wieloletniej pracy zawodowej emerytura z ZUS-u może być dość niska. Z tego powodu warto wcześniej zacząć oszczędzać na przyszłość. Kapitał można gromadzić też w III filarze systemu emerytalnego. Należą do niego IKE (Indywidualne Konta Emerytalne), IKZE (Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego) oraz PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe).

Czynniki wpływające na wysokość emerytury:

• Długość stażu pracy - każdy rok dodatkowej pracy zawodowej oznacza wzrost emerytury z ZUS. Różnica pomiędzy 30-letnim stażem a 35 latami pracy to wzrost świadczenia o 20-30%. To możliwe dzięki dodatkowym składkom, dłuższemu okresowi waloryzacji środków oraz wyższemu współczynnikowi przeliczeniowemu.
• Wysokość zarobków - emerytura jest bezpośrednio proporcjonalna do wysokości zarobków przez całą karierę zawodową. Wzrost wynagrodzenia o kilkaset złotych spowoduje wzrost emerytury o około 10-20%.
• Forma zatrudnienia - przedsiębiorcy mają większą elastyczność w kształtowaniu składek emerytalnych, ponieważ mogą odprowadzać składki od wyższej podstawy, mają dostęp do różnych forma oszczędzania emerytalnego. Jednocześnie przedsiębiorcy ponoszą większe ryzyko, które jest związane z nieregularnością dochodów.
• Dodatkowe formy oszczędzania - IKE, IKZE, PPK i związane z tym przywileje, np. podatkowe.

Sprawdź: Ile odkładać miesięcznie na emeryturę?

Warto pamiętać, ż wysokość emerytury z ZUS jest waloryzowana, ale nie zawsze nadąża za inflacją. Obecnie emerytura z ZUS, według różnych źródeł, pokrywa ok. 40-60% ostatniego wynagrodzenia.

Jak obliczyć emeryturę z III filaru?

III filar emerytalny to dobrowolny sposób odkładania pieniędzy na przyszłą emeryturę. Stanowi uzupełnienie obowiązkowych elementów systemu emerytalnego (czyli I oraz II filaru). Wybierając III filar systemu emerytalnego, to ubezpieczony decyduje, w jaki sposób i za pomocą jakich produktów będzie oszczędzać.

W skład III filaru emerytalnego wchodzą obecnie cztery produkty, które różnią się między sobą zasadami działania, zakładania i możliwościami oszczędzania. Dzięki nim pracownicy mogą samodzielnie odkładać środki lub korzystać z programów organizowanych przez pracodawcę.
Najważniejsze produkty III filaru systemu emerytalnego to:

• Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) - dzięki niemu ubezpieczony może korzystać z ulg podatkowych, które można rozliczyć w rocznej deklaracji PIT;
• Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) - pozwala na samodzielne oszczędzanie i korzystanie ze zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych;
• Pracownicze Plany Emerytalne (PPE) - są organizowane przez pracodawcę, który finansuje składkę podstawową i pozwala pracownikowi na dokonywanie wpłat dodatkowych;
• Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) - w tym systemie pracownik oszczędza wspólnie z pracodawcą i państwem, dzięki czemu otrzymuje dopłaty do zgromadzonych środków.

Środki zgromadzone w III filarze systemu emerytalnego pozwalają na zwiększenie kwoty podstawowej emerytury z ZUS-u, zwłaszcza w przypadku, gdy emeryt zdecyduje się na wypłatę kapitału w ratach. Wysokość zgromadzonych środków na kontach IKZE czy IKE senior może sprawdzić w dowolnej chwili. Dodatkowo kapitał ten zwiększa się systematycznie dzięki inwestycjom dokonywanym na zlecenie właściciela konta. Jeśli środki zostaną wypłacone w odpowiednim wieku, czyli po 65. roku życia, wtedy oszczędzający nie zapłaci podatku do zysków kapitałowych. Musi zapłacić tylko 10% podatku zryczałtowanego.

Wysokość emerytury zależy przede wszystkim od kwoty wszystkich zgromadzonych składek oraz od momentu, kiedy senior zdecyduje się przejść na świadczenie emerytalne. Aby zwiększyć emeryturę, warto gromadzić środki w II filarze, na kontach IKE lub IKZE i w systemie PPK. Jeśli chcemy sprawdzić wysokość przysługującej nam emerytury, warto skorzystać z kalkulatora dostępnego na stronie ZUS-u.

FAQ

Czy emerytura z ZUS-u jest przyznawana automatycznie?

Co do zasady ubezpieczony musi złożyć wniosek o przyznanie emerytury. ZUS przyzna świadczenie najwcześniej od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

Czy przed rozpoczęciem pobierania emerytury trzeba rozwiązać umowę o pracę?

Aby ZUS rozpoczął wypłatę emerytury, pracownik musi wcześniej rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą. Po przyznaniu świadczenia może ponownie podjąć zatrudnienie.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS-u dotyczącej emerytury?

Ubezpieczony może złożyć odwołanie w ciągu miesiąca od dnia otrzymania decyzji. Dokument należy przekazać do oddziału ZUS-u, który wydał decyzję.